ابو القاسم سلطانى

303

دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )

شناسائى و اسامى گياه در طب سنتى : انزروت را از زمانهاى بسيار دور مىشناخته‌اند به سريانى آن را ساراقوقولا و انزروتا و به يونانى Sarkokolla و به رومى صرقوقولا ناميده شده است . ديوسكوريد مىنويسد : صمغ درختچه‌اى است كه در ايران مىرويد و مانند كندر كوچك برنگ نخودى و مايل به قرمز و تلخ‌مزه مىباشد و ابو ريحان گويد به سريانى آن را عزرو ، ازروى ، زروى و ساراقوقولا و به رومى صرقوقولا و به هندى جنجر و به سيستانى زنجرو و به پارسى كنجده و حمزه اصفهانى آن را كونژده ناميده و گفته كه صمغ نوعى گون [ Astragalus ] است و جالينوس و بولس گفته‌اند كه از سرزمين تركستان و كوههاى بين مكران و كرمان به دست مىآيد و ماسرجويه گفته است كه صمغ درختى است شبيه به كندر و دو نوع است يكى سفيد رنگ كه در شب و يا در سايه از درخت تراوش كرده است و اگر آفتاب بر آن بتابد كمى زردرنگ مىشود و اگر آفتاب زياد بر آن به‌تابد و يا كهنه گردد سرخ‌رنگ مىشود 1 * جرجانى آن را كنجده و ابن ميمون اسامى مترادف آن را عنزروت و كحل فارسى ذكر نموده 2 * و شريف ادريسى آن را كنجبا ناميده است و انصارى گويد كه صمغ خارى است كه آن را شايكه عنزرو و به شيرازى كرزد خوانند و در كوه شبانكاره و لورده جان مىرويد 3 * و بالاخره اسامى مترادف آن علاوه بر آنچه قبلا آمده است در تذكره كحل كرمانى ، زهرچشم ، ترياق العين و در تحفه اسامى محلى كنجده در اصفهان و كنچه در تنكابن و اكروهك و در برهان قاطع جهودانه ، درخت جهودانه ، كلك ، گلك و گوزده و در مخزن الادويه نام شيرازى آن كدرو و هندى آن لائى در فروغ ناصرى كنجيده و در شليمر كحول فارسى ، كحول كرمانى و در هوپر كنجيده سرخ و سفيد آمده است كه امروزه علاوه بر نام انزروت به همين اسم در بازار تهران معروف است . در فرهنگ استينگاس به نام انجروت نيز آمده است . موارد مصرف درمانى در طب سنتى : ديوسكوريد گويد كه آن زخمها را التيام بخشيده و از ريزش اشك چشم ممانعت مىنمايد در مواردى كه گوش چرك داشته و درد مىنمايد اگر فتيله‌اى را در عسل و سپس در پودر انزروت فروبرده و در گوش داخل نمايند موثر باشد 4 * ضماد آن در دررفتگى مفصل و مخلوطى از كوبيده آن با سفيده تخم‌مرغ پس از خشك كردن و گرد كردن آن در ورم ملتحمه چشم و خوردن آن در خارج كردن بلغم غليظ سودمند مىباشد . زياده‌روى در مصرف آن در اشخاص مسن باعث ريزش سريع مو مىگردد . در جوانان اين ريزش به كندى صورت مىگيرد 5 * از خون‌ريزى زخمها جلوگيرى و آن را خشك مىنمايد لوسيونى از مخلوط آن با شير خر صورت را شفاف مىنمايد 6 * اخوينى در درمان تنگ‌نفس ارتوپنه ، زخم مثانه ، لكهاى سياه صورت و پيسى تركيباتى را ارائه مىدهد كه در آنها عنزروت به كار رفته است 7 * در ژفك چشم 8 * موثر بوده و بلغم خام و غليظ را به‌ويژه از سرين و مفاصل دفع مىكند 9 * انزروت خارج كننده صفرا از بدن مىباشد و گرد آن با كربنات سديم 10 * اوريون و خنازير را تحليل مىبرد 11 * در درد مفاصل ، سياتيك ، نقرس ، درد ورك ، درد اعصاب ، در بيماريهاى چشم نظير Pannus 12 * پزوروفتالمى 13 * ، خارش چشم و مخلوط آن با لؤلؤ و مرجان سوخته و نبات پودرشده برطرف‌كننده